گل ارکیده (Orchid) یکی از زیباترین و متنوعترین گیاهان آپارتمانی گلدار است که تقریباً ۲۵۰۰۰ گونه رسمی دارد. این گیاهان عضوی از خانواده Orchidaceae هستند و بهخاطر گلهای جذاب، متقارن و رنگارنگشان شناخته میشوند. گلهای ارکیده میتوانند در اندازههای بسیار کوچک تا بزرگ بسیار متغیر باشند و معمولاً دارای سه کاسبرگ و سه گلبرگ هستند که یکی از گلبرگها شکل خاصتری دارد که باعث جلب گردهافشانها مانند زنبورها میشود.
ارکیدهها معمولاً روی گیاهان دیگر به صورت اپیفیت رشد میکنند و برگهای آنها با لایه مومی پوشیده شده تا از تبخیر آب جلوگیری شود. گلها در رنگهای متنوعی مانند سفید، بنفش، صورتی، زرد، نارنجی و سبز دیده میشوند و بسته به نوع ارکیده ممکن است بوی خوشایندی داشته باشند.
برخی از گونههای محبوب ارکیده عبارتند از:
ارکیده فالانوپسیس (Phalaenopsis) با گلهای گرد و رنگارنگ
ارکیده دندروبیوم (Dendrobium) که گلهای کوچک و متعدد دارد
ارکیده کاتلیا (Cattleya) معروف به ملکه ارکیدهها که گلهای معطر و رنگارنگ دارد
این گل نماد شکوه، زندگی دوباره، عشق و زیبایی است و نگهداری آن در خانه به دلیل زیبایی بینظیرش بسیار محبوب است.
شرایط نگهداری ارکیده در خانه
نور: ارکیده به نور غیرمستقیم و ملایم نیاز دارد. بهترین مکان برای آن نزدیک پنجرههای شرقی یا غربی است تا نور مستقیم خورشید به گل آسیب نزند.
دما: دمای مناسب برای ارکیده بین 18 تا 24 درجه سانتیگراد است. باید از تغییرات شدید دما خودداری شود. بهتر است گیاه دور از وسایل گرمایشی و سرمایشی قرار گیرد و جریان هوای ملایم و تهویه مناسب داشته باشد.
آبیاری: آبیاری باید به گونهای باشد که خاک بین دو آبیاری خشک شود و از ایستادن آب در ته گلدان جلوگیری شود. بهتر است گلدان را چند دقیقه در آب قرار دهید تا ریشهها کاملاً آب جذب کنند.
رطوبت: ارکیده نیاز به رطوبت نسبی بالا دارد، توصیه میشود از بخور سرد یا قرار دادن گلدان روی سینی پر از سنگریزه و آب برای تامین رطوبت استفاده شود.
خاک و گلدان: خاک سبک و با زهکشی عالی مانند ترکیبی از پوسته درختان، پرلایت و پیت ماس بهترین گزینه است.
نگهداری ارکیده ممکن است در نگاه اول حساس و پیچیده به نظر برسد، اما با رعایت این نکات ساده میتوان این گل زیبا را مدت طولانی در خانه نگه داشت و از شکوفههایش لذت برد.
روشهای تکثیر ارکیده
تکثیر از طریق تقسیم بوته:
گیاهان بزرگ ارکیده را میتوان به بخشهای کوچکتر تقسیم کرد، به طوری که هر بخش شامل چند پیاز باشد. این روش برای ارکیدههای چندساقهای مانند دندروبیوم، کاتلیا و سیمبیدیوم مناسب است. بخشهای جداشده در گلدان جداگانه کاشته میشوند.
تکثیر از طریق گیاهچه (پاجوش):
برخی ارکیدهها روی ساقههای خود گیاهچههای کوچکی ایجاد میکنند که پس از رشد کامل ریشه، میتوانند جدا شده و به صورت یک گیاه مستقل کاشته شوند.
قلمه زدن ساقه:
ساقههای دارای گره را به بخشهای 3 تا 5 سانتیمتری تقسیم کرده و هر بخش را در خزه مرطوب قرار میدهند تا ریشه بزند. استفاده از پلاستیک برای حفظ رطوبت کمککننده است.
تکثیر با بذر:
این روش بیشتر در محیط آزمایشگاهی انجام میشود و زمانبر است و برای افراد مبتدی کمتر مناسب است.
آیا گل ارکیده برای حیوانات و کودکان سمی است؟
تا کنون اطلاعات معتبر درباره سمی بودن رسمی گل ارکیده برای کودکان و حیوانات خانگی مشاهده نشده است. بیشتر منابع گل ارکیده را گیاهی غیرسمی میدانند. البته همیشه مراقبت از تماس مستقیم کودکان یا حیوانات با هر گل یا گیاهی توصیه میشود، زیرا ممکن است برخی حساسیتها یا واکنشهای پوستی رخ دهد. ارکیده جزو گیاهان کمخطر برای خانه و خانواده است.
سوالات متداول
چگونه بفهمم ارکیدهام نیاز به آب دارد؟
وقتی خاک گلدان خشک شد، اقدام به آبیاری کنید.
آیا ارکیده نیاز به کوددهی دارد؟
گل ارکیده نیازمند کوددهی منظم است. زیرا بستر کشت آن معمولاً فاقد مواد مغذی کافی برای رشد و گلدهی است. بهترین کود برای ارکیده کودهای متعادلی با نسبت نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) برابر مانند 20-20-20 است که به رشد برگها، تقویت ریشهها و افزایش گلدهی کمک میکند. در مرحله رشد رویشی کود با نیتروژن بیشتر مثل 30-10-10 توصیه میشود و در زمان گلدهی کودهایی با فسفر و پتاسیم بیشتر مانند 12-12-36 یا کود پتاسیم بالا مناسبترند. کود مایع یا محلول در آب برای ارکیده بهتر است چون ریشههای حساس گیاه را کمتر دچار آسیب میکند؛ باید کود به صورت رقیقشده مصرف شود (معمولاً یک چهارم تا نصف دوز توصیهشده). بهترین زمان کوددهی در فصل رشد یعنی بهار و تابستان است و در زمستان میزان کود را کاهش میدهند یا متوقف میکنند. همچنین استفاده دورهای از هیومیک اسید برای بهبود جذب مواد مغذی مفید است. کوددهی بیش از حد باعث تجمع نمک و سوختگی ریشه میشود، بنابراین کود را با دقت و دوز مناسب استفاده کنید تا ارکیدهای سالم و پر گل داشته باشید.
دلیل زرد شدن برگهای ارکیده چیست؟
زرد شدن برگهای گل ارکیده میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد که رایجترین آنها عبارتند از: آبیاری بیش از حد که باعث پوسیدگی ریشه و اختلال در جذب مواد مغذی میشود؛ نور بیش از حد مستقیم یا نور کم که موجب آسیب دیدن برگها میگردد؛ دمای نامناسب، یعنی دمای خیلی بالا یا خیلی پایین که معمولاً ارکیده بهترین رشد را در دمای بین 16 تا 24 درجه سانتیگراد دارد؛ رطوبت غیرمناسب، به ویژه رطوبت بیش از حد که زمینهساز بیماریهای قارچی و باکتریایی است؛ کمبود یا افراط در کوددهی که میتواند جذب مواد مغذی را مختل کند؛ همچنین انتقال ناگهانی گیاه به محیط جدید و بیماریهای قارچی یا آفتها نیز ممکن است باعث زرد شدن برگها شوند. برای جلوگیری از زرد شدن بهتر است گیاه در نور غیرمستقیم و روشن نگهداری شود، میزان و زمان آبیاری رعایت شود، دمای محیط کنترل گردد و کوددهی به اندازه و درست انجام شود. برگهای زرد را نیز بهتر است از گیاه جدا کرد تا انرژی گیاه صرف رشد برگهای سالم شود.
چگونه گیاه ارکیده را هرس کنم؟
برای هرس کردن گیاه ارکیده بهتر است پس از پایان دوره گلدهی این کار را انجام دهید تا گیاه فرصت داشته باشد جوانهها و غنچههای جدید را تولید کند. ابتدا ابزار هرس مانند قیچی یا چاقو را ضدعفونی کنید تا پیشگیری از انتقال بیماری به گیاه انجام شود. سپس برگها و ساقههای خشک، بیمار یا پژمرده را به صورت مورب و تمیز برش دهید. برای هرس ساقههای گل، باید ساقههای قهوهای شده یا چروکیده را کاملاً از گیاه جدا کنید و اگر ساقه سالم است، هرس را حدود ۱.۵ سانتیمتر بالاتر از گرهای که شبیه چشم است انجام دهید، زیرا روی این گرهها گلها مجدداً رشد میکنند. همچنین در صورت هرس ریشهها، ریشههای نرم، سست و قهوهای که نشاندهنده پوسیدگی هستند را جدا کنید و ریشههای سالم و سفید را نگه دارید.
پس از هرس مراقبتهای ویژهای مثل نگه داشتن گیاه در نور غیرمستقیم، تنظیم دمای مناسب و آبیاری منظم را ادامه دهید تا گیاه با قدرت بیشتری رشد کرده و گلدهی تازهای داشته باشد. معمولاً ۸ تا ۱۲ هفته پس از هرس، میتوان انتظار گلدهی مجدد داشت.
آیا می توان گل ارکیده را در گلدان شیشه ای نگهداری کرد؟
بله، میتوان گل ارکیده را در گلدان شیشهای نگهداری کرد اما این کار نیازمند دقت و مراقبت بیشتری نسبت به گلدانهای معمولی است. گلدان شیشهای ظاهر بسیار زیبایی دارد و امکان مشاهده ریشههای گیاه را فراهم میکند که این موضوع به بررسی سلامت ریشهها کمک میکند. با این حال، گلدانهای شیشهای معمولاً زهکشی ندارند و تجمع رطوبت در کف گلدان میتواند باعث پوسیدگی ریشه شود. برای جلوگیری از این مشکل باید در آبیاری دقت کرد و از روشهایی مانند غوطهوری کوتاه مدت و تخلیه کامل آب استفاده کرد. همچنین باید توجه داشت که گلدان شیشهای در معرض نور مستقیم خورشید نباشد چون ممکن است باعث گرم شدن بیش از حد و آسیب به ریشهها شود. استفاده از بستر مناسب مانند پوست درخت، خزه اسفاگنوم یا گلولههای لیکا که زهکشی خوبی دارند، در گلدان شیشهای اهمیت زیادی دارد. گلدان شیشهای بهتر است کمعمق و پهن باشد تا ریشهها فضای کافی برای تنفس و رشد داشته باشند. همچنین نگهداری ارکیده در گلدان شیشهای برای افراد مبتدی توصیه نمیشود مگر اینکه نکات مربوط به آبیاری و تهویه هوا به دقت رعایت شود. با مراقبت درست، گل ارکیده در این نوع گلدان میتواند سالم بماند و زیبایی خاصی به فضا ببخشد.
چگونه می توانم گل ارکیده را در آب نگهداری کنم؟
برای نگهداری گل ارکیده در آب باید ابتدا خاک اطراف ریشهها را کاملاً بشویید و ریشههای سالم و سبز را انتخاب کنید. یک ظرف شفاف و مناسب انتخاب کنید که نور کافی به ریشهها برسد. آب مورد استفاده بهتر است تصفیهشده یا مقطر باشد و هر دو هفته یکبار آب را تعویض کنید. میتوانید مقدار کمی کود مایع مخصوص ارکیده به آب اضافه کنید تا گیاه تغذیه کافی داشته باشد. گل ارکیده را در مکانی با نور غیرمستقیم و ملایم قرار دهید و از تابش مستقیم خورشید جلوگیری کنید. مراقب باشید برگها و گلها داخل آب قرار نگیرند چون ممکن است پوسیده شوند. همچنین دو روش برای نگهداری در آب وجود دارد؛ یکی مداوم در آب نگه داشتن با تعویض آب مرتب، و دیگری قرار دادن ارکیده در آب برای چند روز و سپس خشک نگه داشتن آن برای چند روز است. رعایت این نکات باعث رشد سالم و زیباتر شدن ارکیده در آب میشود.
