بیماری لکه غربالی، که با نام شات هول نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین و رایجترین بیماریهای قارچی درختان میوه هستهدار مانند هلو، زردآلو، آلو، گیلاس و بادام است. عامل اصلی این بیماری قارچی به نام Wilsonomyces carpophilus میباشد که در مناطق با آبوهوای معتدل و مرطوب خسارت قابل توجهی به باغها وارد میکند. شرایط رطوبت بالا همراه با دمای معتدل، محیطی مناسب برای رشد و گسترش این قارچ فراهم میکند و اسپورهای قارچ عمدتاً از طریق باران، شبنم، مه و سیستمهای آبیاری بارانی پخش میشوند. اگر این شرایط مرطوب ادامه داشته باشد، سرعت گسترش بیماری به شدت افزایش مییابد. علاوه بر درختان میوه هستهدار، گاهی اوقات این بیماری در برخی گیاهان زینتی خانواده رزاسه نیز مشاهده میشود.
علائم اولیه بیماری لکه غربالی معمولاً به صورت لکههای کوچک و سوختگی روی برگها ظاهر میشود. این لکهها به تدریج قهوهای یا بنفش شده و بافت آسیبدیده وسط لکه خشک میشود و میریزد، در نتیجه سوراخهایی روی برگ ایجاد میشود که ظاهری شبیه غربال به برگ میدهد. این علائم اغلب در اواخر بهار یا اوایل تابستان نمایان میشوند. میوهها نیز ممکن است دچار لکههای تیره یا فرورفته شوند که باعث کاهش کیفیت ظاهری و بازارپسندی آنها میشود. در شرایط شدید، شاخههای جوان نیز ممکن است ترک بخورند یا زخمهای سطحی روی آنها ایجاد شود که زمینه را برای ورود عوامل بیماریزای ثانویه فراهم میکند.
در صورتی که بیماری لکه غربالی به موقع کنترل نشود، میتواند منجر به ریزش زودهنگام برگها، کاهش میزان فتوسنتز، ضعف عمومی درخت و کاهش عملکرد و کیفیت محصولات شود. تداوم بیماری در طول سالهای متوالی باعث ضعف تدریجی و کاهش عمر مفید درختان خواهد شد. به همین دلیل مدیریت صحیح و به موقع این بیماری اهمیت زیادی دارد و باید مجموعهای از اقدامات تلفیقی برای کنترل آن به کار گرفته شود.
از مهمترین روشهای مدیریت بیماری لکه غربالی میتوان به هرس به موقع شاخههای آلوده در فصل خواب گیاه (زمستان) و خارج کردن یا سوزاندن بقایای هرس شده اشاره کرد تا منبع آلودگی برای سال بعد کاهش یابد. بهبود تهویه داخل تاج درخت از طریق هرس صحیح و رعایت فاصله مناسب کاشت درختان نیز میتواند رطوبت محیط را کاهش داده و شرایط را برای رشد قارچ نامساعد کند. استفاده از سیستمهای آبیاری قطرهای به جای آبیاری بارانی نیز به طور قابل توجهی از شیوع بیماری جلوگیری میکند. اگر استفاده از آبیاری بارانی اجتنابناپذیر باشد، باید در زمانهایی انجام شود که برگها فرصت کافی برای خشک شدن داشته باشند و از آبیاری در ساعات عصر یا شب خودداری شود.
در زمینه کنترل شیمیایی، استفاده از قارچکشهای مؤثر مانند ترکیبات مسی (مانند اکسی کلرور مس)، کاپتان و کلروتالونیل توصیه میشود. اولین نوبت سمپاشی باید در اواخر زمستان، پیش از باز شدن جوانهها انجام شود تا قارچهایی که زمستانگذرانی کردهاند از بین بروند و در صورت لزوم، سمپاشیهای بعدی در طول فصل رشد تکرار شود. انتخاب ارقام مقاوم یا متحمل به بیماری نیز میتواند نقش مهمی در کاهش خسارت و نیاز به مصرف قارچکشها داشته باشد. ضدعفونی منظم ابزارهای باغبانی و جمعآوری و نابودی برگها و میوههای آلوده ریخته شده در کف باغ نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا این بقایا میتوانند منبع آلودگی اولیه در فصل بعد باشند.
در مجموع، بیماری لکه غربالی یک تهدید جدی برای درختان میوه هستهدار به شمار میآید و در صورت عدم کنترل مناسب، میتواند خسارت اقتصادی قابل توجهی به باغداران وارد کند. موفقیت در مدیریت این بیماری مستلزم اجرای مجموعهای از اقدامات تلفیقی شامل رعایت بهداشت باغ، انتخاب روشهای مناسب آبیاری، هرس صحیح، استفاده هدفمند از سموم و پایش مداوم وضعیت درختان است. با توجه به تغییرات اقلیمی و افزایش دورههای بارندگی در بسیاری از مناطق، توجه ویژه به بیماری لکه غربالی و بهروزرسانی اطلاعات مدیریتی در این زمینه اهمیت روزافزونی یافته است. آموزش مستمر باغداران و مشاوره با کارشناسان گیاهپزشکی میتواند نقش مهمی در موفقیت برنامههای کنترل این بیماری ایفا کند.
